Иран потврди дека врховниот лидер Али Хамнеи е мртов

2026-03-01 - 06:46

Иранските државни медиуми рано утрово потврдија дека врховниот лидер на Исламската Република Иран, ајатолахот Али Хамнеи, е убиен во голем заеднички напад на САД и Израел со што земјата влегува во неизвесна политичка фаза и се зголемува ризикот од поширока регионална ескалација. Според иранската државна телевизија, 86-годишниот Хамнеи загинал во воздушен удар насочен кон неговиот комплекс во центарот на Техеран. Сателитски снимки од компанијата „Ербас“ покажуваат сериозни оштетувања на локацијата. Иранските медиуми наведуваат дека Хамнеи загинал „на своето работно место“ истакнувајќи дека останал „меѓу народот и на чело на своите должности“. Американскиот претседател Доналд Трамп неколку часа претходно ја објави веста за неговата смрт, оценувајќи дека тоа им дава „најголема шанса“ на Иранците да си ја „вратат земјата“. Во објава на социјалните мрежи тој напиша дека Хамнеи бил „еден од најзлобните луѓе во историјата“ и најави продолжување на „тешкото и прецизно бомбардирање“ во текот на неделата и понатаму. Хамнеи „не можеше да го избегне нашето разузнавање и високо-софистицираните системи за следење, во координација со Израел. Тој или другите лидери кои беа убиени заедно со него, не можеа ништо да сторат“, вели Трамп. „Ова е единствената најголема шанса за Иранскиот народ да си ја земе државата назад“, додаде тој. Иранската влада ја осуди ликвидацијата како „големо злосторство“ кое „никогаш нема да остане без одговор“, додека Револуционерната гарда најави „најинтензивна офанзивна операција досега“ насочена кон израелски и американски бази. Нападот означува драматично продлабочување на американската воена интервенција во Иран и потенцијално отвора ново поглавје во блискоисточниот конфликт. Хамнеи, кој беше врховен лидер од 1989 година, имаше последен збор во сите клучни државни политики и ја контролираше и верската хиерархија и Револуционерната гарда, односно двата столба на теократската власт. Неговата смрт создава вакуум во раководството бидејќи официјално не беше јасно кој ќе го наследи. Иран брзо формираше привремен совет што ќе управува со земјата до избор на нов врховен лидер. Цитирајќи неименувани извори, полуофицијалната новинска агенција Фарс, за која се верува дека е блиска до Револуционерната гарда, објави дека неколку роднини на Хамнеи се, исто така, убиени, вклучувајќи ја ќерката, зетот, снаата и внукот. Државните медиуми објавија дека во нападите загинале и шефот на Револуционерната гарда, како и висок безбедносен советник на Хамнеи. Паралелно, извештаи од Техеран наведуваат дека дел од жителите изразиле радост поради веста, додека во други делови од земјата беа истакнати знамиња на жалост. Властите прогласија 40-дневна жалост и седумдневен национален неработен период. Според американската војска, во првите 12 часа од операцијата нема американски жртви и штетата на базите е минимална, и покрај „стотиците ирански ракетни и беспилотни напади“. Израел соопшти дека биле погодени стотици цели низ Иран, вклучувајќи воени објекти, системи за противвоздушна одбрана и други позиции. Иран возврати со ракети и дронови кон Израел и кон американски бази во Бахреин, Кувајт и Катар. Во Тел Авив, спасувачките служби соопштија дека една жена починала по повреди здобиени во ирански ракетен напад. Во јужен Иран, според локални извори, загинале најмалку 115 лица во напад врз училиште, а десетици се повредени. Нападите предизвикаа нарушувања во воздушниот сообраќај низ Блискиот Исток, додека тензиите дополнително ги зголемуваат стравувањата за глобалните пазари. Посебно чувствителна останува безбедноста на Ормутскиот теснец, преку кој минува околу една третина од светскиот извоз на нафта по морски пат. Меѓународната заедница реагира претпазливо, повикувајќи на деескалација. Во меѓувреме, ситуацијата на терен останува крајно нестабилна, со размена на удари што продолжува и со неизвесност околу следните чекори на Техеран и Вашингтон.