Смртта на Хамнеи го става внукот на Хомеини во фокусот

2026-03-02 - 14:18

Внукот на ајатолахот Рухолах Хомеини, покојниот основач на Исламската Република Иран, веројатно ќе има истакната улога во размислувањата на свештениците кои ќе одредат кој ќе го замени ајатолахот Али Хамнеи како врховен лидер, пренеува Ројтерс. Убиството на 86-годишниот Хамнеи во американско-израелскиот напад донесе нова итност на прашањето кој ќе биде следниот врховен лидер, долгогодишно прашање за кое немаше јасност и покрај неговата возраст. Хасан Хомеини е највидливиот од 15-те внуци на покојниот ајатолах и се смета за релативно умерен во рамките на иранскиот клерикален естаблишмент. Тој ужива блиски врски со реформистите, вклучувајќи ги поранешните претседатели Мохамед Хатами и Хасан Рохани, кои двајцата водеа политики на ангажман со Западот кога беа на функција. 53-годишниот Хомеини има симболично важна улога во јавниот живот како чувар на мавзолејот на неговиот дедо во јужен Техеран. Тој никогаш не служел во владата. Некои политичари во Иран го гледаат како ривал на тврдокорните кои добија моќ под водство на Хамнеи, особено неговиот син, Моџтаба. Хомеини побара одговорност за смртта на Амини Аргументот за поставување умерен наследник на Хамнеи доби на интензитет кај некои ирански политичари по немирите што го зафатија Иран во јануари, како средство за зајакнување на Исламската Република во услови на растечко несогласување. Иако е лојален на Исламската Република воспоставена по соборувањето на Шахот во 1979 година, Хомеини има евиденција за залагање за реформи и повремено изразува несогласување против властите. Во 2021 година, тој го критикуваше Советот на чувари – гранката на иранската теократија одговорна за проверка на претседателските кандидати – откако им забрани на реформистите да се кандидираат. Потегот на советот го отвори патот за победа на тврдокорниот Ебрахим Раиси, кој загина во хеликоптерска несреќа во 2024 година. „Не можете да изберете некого за мене и да ми кажете да гласам за него!“, рече Хомеини во тоа време. Тој, исто така, побара одговорност откако Махса Амини, млада Иранка, почина во 2022 година откако беше приведена од полицијата за морал, обвинета за кршење на конзервативните кодови за облекување – инцидент што предизвика протести низ целата земја. Властите „мора транспарентно и прецизно дадат отчет за тоа што се случи со ова 22-годишно девојче под изговор на „водење и образование“, рече тој. Но, одразувајќи ја својата лојалност кон системот, свештеникот од среден ранг, исто така, ги критикуваше демонстрантите кои скандираа против Хамнеи. За време на немирите што го зафатија Иран во декември и јануари – најсмртоносните од револуцијата во 1979 година – тој се здружи зад естаблишментот, обвинувајќи ги бунтовниците дека му служат на Израел, учествувајќи во провладин марш и споредувајќи дел од насилството со дејствијата на Исламска држава. Во писмо со сочувство, Хомеини рече дека Хамнеи засекогаш ќе „биде херој на народот на Иран и муслиманите“, додавајќи: „Благородниот народ на Иран повторно ќе оди по патот на Имамот (Хомеини) со надминување на овој инцидент“. „ПРОГРЕСИВЕН ТЕОЛОГ“ Близок пријател на Хомеини, во разговор за Ројтерс во 2015 година, го опиша како прогресивен теолог, особено кога станува збор за музика, женски права и социјална слобода. Тој ги следи трендовите на социјалните медиуми и е заинтересиран за западната филозофија исто колку и за исламската мисла. Неговата сопруга, Саједа Фатима, е ќерка на ајатолах и имаат четири деца. Некои реформисти го повикаа да се кандидира за претседател во 2012 година, но тој одби. Хомеини ја поддржа владата на Рохани која го преговараше нуклеарниот договор од 2015 година, кој ги ублажи санкциите во замена за ограничувања на нуклеарната програма – сè додека американскиот претседател Доналд Трамп не го искина во 2018 година. Тој отворено зборуваше за економските тешкотии што ги претрпеа Иранците за време на годините санкции воведени поради нуклеарната програма. БЛОКИРАН ДА СЕ КАНДИДИРА ЗА СОБРАНИЕТО НА ЕКСПЕРТИ Пред една деценија, Хомеини се обиде да се кандидира на избори за Собранието на експерти, телото одговорно за избор на Врховниот лидер. Тој доби првично одобрување за својата кандидатура од Хамнеи, кој наводно го дал својот благослов, а истовремено го предупредил Хомеини да не му наштети на името на неговиот дедо. Но, подоцна бил дисквалификуван од Советот на чувари. Иако неговите религиозни акредитиви биле наведени за дисквалификацијата – Хомеини го има свештеничкиот ранг Хоџатолеслам, едно ниво под Ајатолахот – потегот се сметал за наменет да се спречи потенцијален предизвик од страна на реформистичкиот табор. Во 2008 година, тој беше широко оценет како критикувач на моќниот Корпус на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ) на Иран кога во едно интервју рече дека оние што тврдат дека се лојални на наследството на неговиот дедо треба да ја следат неговата наредба дека војската мора да се држи подалеку од политиката. Сепак, тој ужива блиски врски со Гардата, елитна сила задолжена за заштита на Исламската револуција. За време на 12-дневната воздушна војна меѓу Израел и Иран минатата година, Хомеини му пишал на Хамнеи, пофалувајќи го неговото водство и велејќи дека иранските ракети станале кошмар за Израел и извор на задоволство за иранската нација, според Џамаран, иранска новинска веб-страница посветена на сеќавањето на Хомеини. Хомеини го опишал Израел како „злобен ционистички режим“ и „канцероген тумор“ поддржан од Западот и рекол дека муслиманскиот свет треба да се зајакне за да се спротивстави на ционизмот, според изјавите објавени од Џамаран. Тој течно зборува арапски и англиски јазик, според биографијата, и бил страствен фудбалер до 21-годишна возраст, кога неговиот дедо инсистирал да оди во градот Ком за да студира исламска теологија.