Политико: Одбиен е предлогот за забрзување на членството за земјите-кандидатки преку ограничени привилегии и право на глас

2026-03-06 - 14:07

Кога станува збор за прием на нови членки во ЕУ, Европската комисија има еден главен приоритет: да се осигури дека ниту една надежна земја нема да се претвори во следната Унгарија. За да се постигне тоа, планот е Црна Гора, која е близу до завршување на преговорите за членство, да се искористи како заморче. Црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ изјави за ПОЛИТИКО дека разговарал за тоа како би изгледало ова со ЕУ и земјите-членки, вклучително и за време на неодамнешната посета на Ирска, која ќе претседава со Советот на ЕУ во втората половина од оваа година. Комисијата сака да стави „долгорочни заштитни мерки“ во договорот за пристапување на Црна Гора за да се осигури дека блокот може да одговори ако малата балканска земја назадува во демократијата или владеењето на правото, изјави функционер на Комисијата за ПОЛИТИКО. На функционерот му беше дадена анонимност за да зборува за чувствителни преговори, како и другите цитирани во овој текст. Ова „ќе биде договорот за пристапување што ги дефинира идните договори за пристапување“, рече функционерот на ЕУ. Црна Гора не е единствената земја што се бори да се приклучи на ЕУ; Украина инсистира членството во ЕУ во 2027 година да биде вклучено во мировниот договор со Кремљ, а Исланд треба да одржи референдум за повторно започнување на преговорите за членство во ЕУ. Но, Милатовиќ рече дека „никој навистина не знае“ каков ќе биде текстот на крајот. Подгорица чека Комисијата да обезбеди повеќе информации, додаде тој. Дебатата во седиштето на Комисијата во Берлејмонт е за тоа какви се „лекциите што ги научивме од проширувањето во 2004 година“, рече претставникот на Комисијата, осврнувајќи се на времето кога Унгарија, Словачка и осум други земји се приклучија на блокот. „Дали нашата Унија има способност да одговори на чекорите наназад? Не баш.“ Унгарија се покажа како некаков поучен пример за ЕУ. Будимпешта под водство на Виктор Орбан беше трн во окото на блокот и минатиот месец го блокираше 20-тиот круг санкции на ЕУ против Русија и спасувачкиот појас од 90 милијарди евра за Киев. Приоритет на Комисијата сега е да се осигури дека Црна Гора и другите нови членки нема да се претворат во Унгарија 2.0. Договорот за пристапување на Црна Гора – всушност правилата според кои земјите се приклучуваат кон ЕУ – ќе биде изготвен од работна група организирана од кипарското претседателство на Советот, со придонес од сите земји-членки на ЕУ. Портпаролот на кипарското претседателство одби да каже кога ќе биде формирана работната група. Но, претставник на Комисијата изјави за POLITICO дека тоа ќе биде во рок од „недели“, а двајца европски дипломати потврдија дека се очекува овој месец. Комесарот за проширување Марта Кос изјави за POLITICO дека Комисијата „моментално е во последната фаза од подготовката на нацрт-договор“, без да даде временска рамка. Единствената пречка е Франција, рече еден од дипломатите. Париз одбива да даде зелено светло за изготвување на договорот за пристапување и зазема ултра претпазлив пристап кон проширувањето на ЕУ пред претседателските избори во 2027 година, изјави друг висок дипломат на ЕУ за POLITICO. „Сите се обидуваат да ја убедат Франција да биде согласна со тоа“, рече трет дипломат. „Постојат некои идеи, но никој не излезе со вистински предлог“, изјави за POLITICO европски дипломат вклучен во дискусиите. Некои од раните предлози вклучуваат суспендирање на правото на вето доколку Црна Гора и другите нови членки ги прекршат основните вредности на ЕУ, особено владеењето на правото, рече дипломатот. Друга тема на дискусија зад сцената е колку долго треба да останат заштитните мерки. Постоеја заштитни клаузули за земјите што се приклучија во 2004 година, за теми како што е неспроведувањето на правилата за внатрешен пазар, но тие можеа да се активираат само три години по пристапувањето и не беа многу цврсти, рече дипломатот. Единствената црвена линија за Црна Гора се ограничувањата на нејзините права на глас, изјави црногорски функционер за POLITICO. Подгорица е во ред ако ЕУ ѝ наметне други заштитни мерки, но не би сакала да се откаже од својот глас на масата за донесување одлуки. На вечера во Брисел помеѓу амбасадорите на ЕУ и Шефот на кабинетот на Урсула фон дер Лајен, Бјерн Зајберт, разговарале за проширувањето. Сепак, предлогот на Комисијата за забрзување на членството за земјите-кандидатки преку процес наречен „обратно проширување“ – доделување членство во ЕУ со ограничени привилегии и право на глас – бил енергично отфрлен, според тројца дипломати на ЕУ. Сето ова зависи од тоа Црна Гора да ја исполни својата амбициозна цел да стане 28-ма членка на блокот до 2028 година. За да го стори тоа, таа мора да донесе многу закони за да се усогласи со правилникот на ЕУ. Но, молскавично брзото темпо на реформите предизвикува внатрешни политички конфликти. Минатиот месец, црногорскиот претседател ги критикуваше пратениците за тоа што ги усвојуваат законите без правилно да ги прочитаат или дебатираат, првично одбивајќи да ги потпишат пред да попуштат. Не е европски стандард дека во основа само кревате рака и ја добивате платата“, изјави Милатовиќ за ПОЛИТИКО, додавајќи дека дури и ако законодавството е потребно за пристапување кон ЕУ, пратениците сепак треба да ја извршат својата длабинска анализа. „Вистина е дека Црна Гора ефикасно ја аутсорсира својата демократија на Брисел“, рече друг европски дипломат. „Но, таа нема избор ако сака да се приклучи кон ЕУ до 2028 година.“ И покрај темпото со кое се движи Црна Гора, дали може да се приклучи до 2028 година е голем прашалник. Подгорица има уште 20 од 33 поглавја за пристапување што треба да ги затвори и треба да го затвори следното – Поглавје 21, за трансевропските мрежи – во март, изјави црногорски функционер. Се очекува уште четири да бидат затворени во јуни. Тоа би ѝ дало шест месеци за да ја постигне својата цел за затворање на преостанатите 15 поглавја до крајот на 2026 година, по што сите 27 сегашни земји на ЕУ – вклучително и Унгарија – ќе треба да го ратификуваат своето членство, што е долг процес сам по себе. Службеникот на Комисијата потврди дека амбициозната цел за членство на Црна Гора е „технички можна“, особено со цврстата посветеност на Подгорица. „Но, тука е политиката, а потоа е и животот“, рече функционерот. Милатовиќ се согласи дека задачата што претстои е голема. „Не е толку лесно да се завршат 20 поглавја во следните помалку од 10 месеци“, рече црногорскиот претседател. „И тука навистина треба да работиме уште повеќе од она што се прави сега“.