САД и Иран на последна рунда преговори нуклеарниот спор да се реши без војна

2026-02-26 - 07:27

Иран и САД денеска ја одржуваат последната рунда разговори во Женева, со цел решавање на нивниот долгогодишен нуклеарен спор и спречување на нови американски напади врз Иран по обемното воено засилување. Двете земји ги обновија преговорите овој месец, надевајќи се дека ќе се справат со деценискиот застој околу нуклеарната програма на Техеран, за која Вашингтон, другите западни држави и Израел веруваат дека е насочена кон изградба на нуклеарно оружје. Техеран го негира ова. Специјалниот претставник на САД, Стив Виткоф, и зетот на американскиот претседател Доналд Трамп, Џаред Кушнер, ќе присуствуваат на индиректните разговори со иранскиот министер за надворешни работи, Абас Аракчи, изјави американски функционер за Ројтерс. Разговорите следат по дискусиите во Женева минатата недела и ќе бидат посредувани од министерот за надворешни работи на Оман, Бадр Албусаиди. Претседателот на САД, Доналд Трамп, накратко го изложи својот аргумент за можен напад врз Иран во својот говор за состојбата на Унијата пред Конгресот во вторник, велејќи дека неговата преференција е проблемот да се реши преку дипломатија, но дека нема да дозволи Техеран да има нуклеарно оружје. Во среда вечерта, Аракчи и Албусаиди разговараа за предлозите што Иран ќе ги предложи за постигнување договор, според соопштението објавено на X од Министерството за надворешни работи на Оман. Албусаиди треба да се сретне во четврток наутро со преговарачкиот тим на САД за да ги пренесе ставовите на Иран и да ги чуе ставовите на Соединетите Американски Држави, се додава во соопштението. Во среда, потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, го подвлече аргументот на Трамп. „Иран не може да има нуклеарно оружје. Тоа би била крајната воена цел, ако тоа е патот што Трамп го избрал“, рече Венс во интервју за Фокс њуз. САД собираат огромна воена сила на Блискиот Исток – нивните најголеми воени распоредувања во регионот од инвазијата на Ирак во 2003 година – предизвикувајќи стравувања од поширок регионален конфликт. Во јуни минатата година, САД му се придружија на Израел во напаѓањето на иранските нуклеарни постројки. Иран се закани дека ќе возврати жестоко ако повторно биде нападнат. Трамп на 19 февруари изјави дека Иран мора да постигне договор за 10-15 дена, предупредувајќи дека во спротивно ќе се случат навистина лоши работи. Иако разговорите ќе се фокусираат на нуклеарната програма на Иран, американскиот државен секретар Марко Рубио рече дека одбивањето на Иран да разговара за неговата програма за балистички ракети е голем проблем на кој на крајот ќе мора да се одговори, бидејќи ракетите се дизајнирани исклучиво да ја нападнат Америка и претставуваат закана за регионалната стабилност. „Ако не можете да постигнете напредок ниту во нуклеарната програма, ќе биде тешко да се постигне напредок и во балистичките ракети“, изјави Рубио за новинарите во Сент Китс доцна во среда. Цените на нафтата се зголемија во четврток, бидејќи инвеститорите проценуваа дали разговорите меѓу САД и Иран би можеле да спречат воен конфликт што ризикува прекини во снабдувањето, иако добивките беа ограничени од зголемувањето на американските залихи на сурова нафта. Аракчи во вторникот изјави дека неговата земја има за цел да постигне фер и брз договор, но повтори дека нема да се откаже од своето право на мирнодопска нуклеарна технологија. Вашингтон го гледа нуклеарното збогатување во Иран како потенцијален пат до нуклеарно оружје. „Договор е на дофат, но само ако дипломатијата има приоритет“, рече Аракчи во изјава за X. Ројтерс објави во неделата дека Техеран нуди нови отстапки во замена за отстранување на санкциите и признавање на неговото право да збогатува ураниум, додека се обидува да избегне напад од САД. Сепак, двете страни остануваат остро поделени – дури и околу обемот и редоследот на олеснување од санкциите на САД – изјави за Ројтерс висок ирански функционер. Во Иран, врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи се соочува со најтешката криза во неговиот 36-годишен мандат, со економија која се бори под товарот на заострените санкции и обновените протести по големите немири и крвавото задушување во јануари. Се очекува и шефот на Меѓународната агенција за атомска енергија, Рафаел Гроси, да биде во Женева за време на разговорите за да разговара со двете страни, како што направи минатата недела.