Загадувањето го загрозува „Црн Дрим“, институционалниот одговор слаб

2026-02-28 - 13:26

Реката „Црн Дрим“ и нејзините притоки на територијата на Северна Македонија се соочуваат со бројни еколошки проблеми, од загадување со хемиски супстанции до создавање на депонии во близина на речното корито. Жителите изразуваат загриженост дека оваа состојба може директно да влијае на нивното здравје и на водниот свет. Иако граѓаните постојано се жалат, институциите се правдаат, пишува Порталб.мк. Граѓаните загрижени за загадувањето на реката Реката, како што велат самите граѓани, е важен извор на вода за пиење, се користи за наводнување на земјоделски површини и е важна за рекреација и туризам. И покрај ова, според нив, постојат многу проблеми во овој поглед со загадувањето, кое, како што велат, влијае на нивното здравје и предизвикува непријатна миризба во животната средина. „Загадената вода директно влијае врз здравјето на граѓаните и создава неизвесност за нејзино користење во земјоделството и другите активности“, рече еден граѓанин. Граѓаните истакнуваат дека реката е загадена и од фабриките што испуштаат загадувачки материи во реката. „Загадувањето предизвикува непријатна миризба и негативно влијае на квалитетот на животот во нашата заедница“, рече еден граѓанин. Во водите на „Црн Дрим“ живеат неколку видови на риби како што се крап, пастрмка, јагули и други. Меѓутоа, граѓаните велат дека поради загадувањето има намалување на популацијата на риби и другите животински видови, а вегетацијата по бреговите на реката е оштетена или уништена. „Има намалување на популацијата на риби и други видови, а вегетацијата по бреговите на реката е значително оштетена“, изјави еден граѓанин. Според нив, проблем се дивите депонии во близина на реката, кои ги создаваат самите локални жители и бизниси или компаниите, чија свест е доста ниска. „Катастрофално е, затоа што населението фрла ѓубре и нема одговорност за одржување на реката чиста“, рече еден жител. За решавање на овој проблем граѓаните нагласуваат дека властите треба посериозно да пристапат кон овој проблем, да имаа повисоки казни за загадувачите и да се воспостави подобро управување со отпадот. Загадувањето на Охридското Езеро во Охрид. Фото: Фисник Џелили/Порталб.мк Активистите алармираат Ндерим Положани е еколошки активист од Струга, во изјава за Порталб.мк тој нагласи дека алармантната состојба на „Црн Дрим“ бара итен одговор. Според него, канализацијата и отпадот од домаќинствата се испуштаат во реката на неконтролиран начин, уништувајќи го целиот екосистем. „Оваа ситуација не е само еколошки проблем, туку директна закана за јавното здравје и квалитетот на живот во регионот. Се чини дека надлежните институции не преземаат доволно чекори за решавање на овој критичен проблем“, рече Положани. Тој додаде дека загадувањето на водата создава опасен синџир што води до контаминација на почвата и растенијата, предизвикувајќи болести. „Доколку мерките не се преземат сега, последиците ќе бидат катастрофални, вклучително и уништувањето на природните ресурси и закана за здравјето на илјадници луѓе“, изјави тој. Според еколошкиот активист од Дибра, Шуип Марку, главна загриженост во врска со Дримскиот слив се загадувањето создадено од присуството на вишок супстанции (домашни и индустриски отпадни води), загадување што доведува до намалување на содржината на кислород во водата со последици за еколошки важните видови, како и индустрискиот и општинскиот цврст отпад од рудниците и населбите. „Друг проблем произлегува од природната варијабилност на хидролошкиот режим што се јавува како резултат на климатската варијабилност, а во некои подсливови поради сезонска прекумерна експлоатација на водните ресурси и производството на хидроелектраните, што влијае на количината на вода достапна за екосистемот и социо-економскиот развој“, вели Марку. Тој истакна дека важноста на биодиверзитетот на Дримскиот слив е голема, иако е под притисок поради бројните закани за екосистемите на сливот од загадување, промените во количината на вода, туѓите видови, губењето на мочуришта, нелегалните активности и климатската варијабилност и промените. Загадувањето на реките е казниво, евидентирани се неколку случаи Кривичните дела против животната средина и природата според Кривичниот законик на Република Северна Македонија се опфатени во член 218 „Загадување на животната средина и природата“ каде што казните се затвор од три до десет години, и парични казни во зависност од околностите на делото. Исто така, во член 223 е опфатено и „Загадувањето на добиточна храна или вода“, при што казните се парични казни или затвор до три години. Дека овие случаи постојат и дека загадувањето на „Црн Дрим“ е реалност потврдуваат и податоците од Министерството за внатрешни работи. Од Министерството за внатрешни работи велат дека од 2020 до 2024 година во Секторот за внатрешни работи во Струга се пријавени кривични дела за кои се преземени соодветни мерки и дејствија. Во Секторот за внатрешни работи во Струга, во петгодишниот период (2020-2024), се пријавени неколку кривични дела за кои се преземени следните мерки и активности: „Во 2020 година е пријавено кривично дело „Загадување на животната средина и природата“ предвидено во член 218 од Кривичниот законик, така што во изминатиот период количината на вода во течението на реката Црн Дрим е значително намалена, со со што се уништува флората и фауната, а постои и ризик по здравјето на луѓето. По пријавување од страна на Надворешната канцеларија за кривични работи во Струга, поднесено е барање до Општина Струга – Инспекторат за животна средина за инспекциски надзор од нивна страна. Во 2021 година е пријавено кривично дело „Загадување на животната средина и природата“ предвидено во член 218 од Кривичниот законик, така што во изминатиот период количината на вода во течението на реката Дрим Дрим е значително намалена, со што се уништува флората и фауната, а постои и ризик по здравјето на луѓето. Надворешната канцеларија за кривични работи во Струга го извести Министерството за животна средина и просторно планирање, Државниот инспекторат за животна средина, Општина Струга – Инспекторат за животна средина и на 27.09.2021 и 06.12.2021 година пријава е доставена и до Јавното обвинителство во Струга. Во 2024 година е пријавено е кривично дело „Загадување на животната средина и природата“ предвидено во член 218 од Кривичниот законик, во периодот од 23.06.2024 до 04.07.2024 година намалувањето на нивото на реката Црн Дрим и чистењето на бреговите предизвика сушење на речното корито, со што е оштетен биодиверзитетот и поради ова животната средина е загадена, а флората и фауната во реката се оштетени. Надворешната канцеларија за криминалистички работи во Струга го извести Државниот инспекторат за животна средина, Општина Струга – Инспекторат за животна средина, а на 08.07.2024 година е пријава е доставена и до Јавното обвинителство во Струга“, соопштија од Министерството за внатрешни работи. Порталб.мк побара и детали од Јавното обвинителство, но тие нè информираа дека не водат посебна евиденција за случаите според локацијата каде што е извршено евентуалното кривично дело. Изгорено поле со трска во близина на Охридското Езеро. Регион Струга-Калишта / сликано на 01.05.2024 година од Порталб.мк Општините креваат раце Реката „Црн Дрим“ поминува низ територијата на неколку големи општини во земјата. Од Општина Охрид велат дека како општина „немаат надлежност во овој поглед“. „Ви предлагаме да контактирате со Општина Струга“, ни рекоа од Општина Охрид. Поради бројните мостови што ги поврзуваат двата брега на „Црн Дрим“ Струга го носи епитетот „Град на мостовите“. Општина Струга, без конкретно да одговари на новинарските прашања, нагласи дека посветува посебно внимание не само на заштитата, туку и на промоцијата на реката и постојано работи на подигање на свеста кај граѓаните за зачувувањето и одговорното третирање на ова скапоцено природно богатство. „Во врска со поставените прашањата, ве информираме дека ХЕЦ Глобочица е одговорна за одржување на течението на реката „Црн Дрим“ и неговото корито, во согласност со своите законски надлежности. Во меѓувреме, Општина Струга е одговорна за одржување и регулирање на бреговите на реката на својата административна територија“, соопштија од Општина Струга. Во меѓувреме, од Општина Дебар во соопштението наведуваат дека како општина сериозно го третираат овој проблем како приоритетно еколошко прашање. Министерството за земјоделство, исто така, ги призна проблемите со загадувањето Од Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство велат дека загадувањето на реката „Црн Дрим“ е важен еколошки проблем што го следат внимателно. „Свесни сме за предизвиците што влијаат на квалитетот на водата, што има директно влијание врз животната средина, земјоделството и благосостојбата на граѓаните. Во овој аспект, Министерството презема мерки и изготвува конкретни планови и проекти за подобрување на состојбата на реките и водните ресурси во земјата“, соопштија од Министерството за земјоделство. Слика од воздух на загадувањето на Охридското Езеро. Извор: SOS Охрид И покрај загадувањето, институциите велат дека квалитетот на водата е добар Во рамките на Секторот за води при Министерството за животна средина и просторно планирање постои посебен оддел одговорен за управување со сливот на реката „Црн Дрим“. Во оваа насока подготвени се неколку стратешки документи, а неколку државни институции и засегнатите општини во регионот (Струга и Дебрца) се одговорни за мерките и активностите од овие документи. Министерството за животна средина се повика на годишниот извештај за квалитетот на животната средина во Република Северна Македонија за 2023 година, подготвен од Македонскиот информативен центар за животна средина во 2024 година, според кој водата на реката „Црн Дрим“ има еколошки статус како „добра“. „Со цел заштита на квалитетот на водата во Охридското Езеро, вклучувајќи ја и реката „Црн Дрим“, односно прочистување на отпадните води, од 1988 година во селото Враништа, Струга, постои пречистителна станица за отпадни води. Според степенот на чистота, површинските и подземните води во РСМ се поделени во пет класи, од многу чисти до многу загадени. Од Управата за хидрометеоролошки работи објаснија дека квалитетот на површинските водни тела според физичко-хемиските индикатори, на мерните места Шпилје и Бошков Мост во сливот на реката „Црн Дрим“ покажува добра состојба во годините 2019, 2020, 2022 и 2023. Од оваа управа нагласија дека еколошката состојба на водните тела се менува во текот на целата година, бидејќи е вообичаено во пролетните месеци, кога има обилни врнежи од дожд и поголем проток на вода поради топењето на снегот од планините и приливот од помалите реки, водните тела да имаат подобра еколошка состојба, додека пак во летните и есенските месеци кога нивото на водата е намалено, како и поради влијанијата од земјоделските активности, еколошката состојба на водните тела се влошува. Од Институтот за јавно здравје не успеавме да обезбедиме податоци. „За бараните податоци за квалитетот на реката „Црн Дрим“, потребно е да се контактира Регионалниот Центар за јавно здравје во Охрид, кој е одговорен за тестирање на квалитетот на водите што ги покрива територијално и административно. Институтот за јавно здравје не ги испитува површинските води на реката „Црн Дрим“, ниту добива податоци за нејзиниот квалитет од ЦЈЗ Охрид“, соопштија од Институтот за јавно здравје. Но, ЦЈЗ Охрид не одговори на нашите новинарски прашања. Ниту Државниот завод за статистика нема статистички податоци за загадувањето на „Црн Дрим“. Тие нè информираа дека имаат податоци само за процентот на непречистени отпадни води во земјата, кои се собрани од статистички истражувања. Инаку, „Црн Дрим“ извира од Охридското Езеро, има вкупна должина од 149 километри, а во Северна Македонија реката е долга 56 километри. Од Охрид поминува во Струга и понатаму во Дебар, од каде што поминува на територијата на Албанија, каде што потоа се влева во „Бел Дрим“, формирајќи ја обединетата река „Дрим“ што се влева во Јадранското Море. Во РСМ течението на реката е прекинато од две вештачки езера (Дебар и Глобочица), кои служат за производство на електрична енергија. Потсетуваме дека Северна Македонија доби критики во областа на животната средина, поточно за управувањето со водите, во Извештајот на Европската Унија за 2025 година за напредокот на РСМ кон евроинтеграциите.