Што откриваат соништата за вашето здравје: Кошмарите можат да бидат првиот сигнал за болест!

2026-03-13 - 21:06

Речиси секој од време на време доживува кошмари, но експертите предупредуваат дека интензивните или бизарни соништа би можеле да бидат ран знак за претстојна болест. Се верува дека мозокот ги обработува суптилните промени во телото преку соништата дури и пред да се појават првите физички симптоми. Речиси секој од време на време доживува кошмар или необично живописен сон, особено во време на стрес, анксиозност или големи животни промени. Сепак, експертите велат дека одредени чудни, интензивни или вознемирувачки соништа би можеле да бидат и ран предупредувачки знак дека доаѓа болест, дури и пред да се појават првите физички симптоми. Психолозите веруваат дека таканаречените продромални соништа можат да се појават кога мозокот детектира суптилни биолошки промени во телото во најраните фази на болеста. Теоријата сугерира дека кога инфекцијата штотуку започнува, телото произведува суптилни внатрешни сигнали пред да се појават симптомите, алармирајќи го мозокот дека нешто не е во ред. За време на REM спиењето, фазата во која се случува сонот, мозокот ги обработува овие сигнали додека го скенира телото за знаци на нарушување. Се смета дека овие сигнали се обработуваат во паралимбичните региони на мозокот, вклучувајќи ја и амигдалата, која игра клучна улога во откривањето закани додека сме будни. Ако се открие закана, мозокот може да создаде симболични или вознемирувачки слики што го одразуваат нарушувањето во телото, иако сè уште не се појавиле дијагностички симптоми. Професорот Патрик Мекнамара, психолог за спиење на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Бостон, објасни како функционира мозокот. „Мозокот постојано ги следи сигналите од внатрешните органи на телото за да ги одржи нашите физиолошки системи во рамнотежа. Овие сигнали се интегрирани во паралимбичните региони, кои ја следат внатрешната состојба на телото. За време на REM спиењето, мозокот ефикасно ги сумира и синтетизира овие информации, создавајќи еден вид слика за тоа што се случува во телото“, рече тој. Врската помеѓу соништата и болеста е позната со милениуми. Во античка Грција, пациентите посетувале специјализирани храмови наречени Асклепија, каде што изведувале ритуали и спиеле во светилиштето со надеж дека ќе добијат лековит сон. Иако врската е позната долго време, теоретскиот труд на професорот Мекнамара, објавен во списанието „Фронтиерс“ минатиот август, е еден од првите обиди да се опише можен биолошки механизам што објаснува како соништата можат да претходат на болеста. Тој се надева дека неговата идеја ќе инспирира поголеми, долгорочни студии за феноменот. Најсилните докази за поддршка на теоријата досега доаѓаат од истражувањата за невролошки состојби како што се Паркинсоновата болест и деменцијата, објавува „Дејли меил“. Студија од 2017 година на повеќе од 1.200 луѓе со нарушување на однесувањето во REM спиењето, состојба во која луѓето физички ги глумат своите соништа, откри дека во рок од 12 години од првото пријавување на нарушувањето, кај 73 проценти од испитаниците била дијагностицирана Паркинсонова болест или деменција. Осврти на слични истражувања, исто така, сугерираат дека соништата можат да дејствуваат како предупредувачки знаци за низа состојби, вклучувајќи гастроинтестинални, белодробни, гинеколошки и стоматолошки проблеми и артритис. Помала студија од 2015 година дури објави дека предупредувачките соништа претходеле на дијагнозата на рак на дојка, при што 83 проценти од жените пријавиле дека соништата што ги доживеале биле поживописни, реални или интензивни од обичните соништа. „Кога зборуваме за продромални соништа, не се осврнуваме само на сериозни, опасни по живот болести; тие може да се појават и пред настинка или грип“, додава професор Мекнамара. Повторувачки шеми Врз основа на претходни истражувања, професорот Мекнамара верува дека одредени повторувачки шеми на соништа можат да сигнализираат дека телото детектира закана. „Соништата што детектираат закани честопати се претставуваат на слични начини. Еден од нив е некој да биде неоправдано агресивен кон сонувачот, што може да изгледа необично, но е метафоричен сигнал од телото. Друг силен сигнал е појавата на машки странци, кои се благо заканувачки“, објаснува тој. Други истражувања што ги цитира професорот сугерираат дека инсектите можат да се појават во соништата и пред развојот на болеста. Студија од 2022 година што анализирала 2.888 извештаи за соништа од луѓе на кои подоцна им е дијагностициран Ковид открила дека многумина опишале соништа што вклучуваат црви или каснувања од змии во деновите пред позитивниот тест. Тереза ​​Чеунг, која се опишува себеси како декодер на соништа и е водител на британскиот телевизиски сегмент „Вашите соништа објаснети“, вели дека слушнала бројни анегдотски приказни од луѓе кои веруваат дека нивните соништа ги предупредиле на сериозни здравствени проблеми. „Со текот на годините, добив безброј пораки од луѓе кои велат дека нивните соништа им го спасиле животот. Една жена ми испрати порака во која велеше дека сон за сенка на маж кој покажува кон нејзините гради ја натерал да оди на лекар, каде што ѝ бил дијагностициран рак во трет стадиум“, рече таа. Професорката Мекнамара, сепак, нагласува дека теоријата засега останува во голема мера шпекулативна и бара многу повеќе истражувања пред да може да се користи во медицинската пракса. Но, тој верува дека концептот на крајот би можел да има практична примена во некои области на здравствената заштита. Една можност би можела да биде следење на промените во соништата кај луѓе со висок ризик од тешки кризи на менталното здравје. „Знаеме дека луѓето со суицидални идеи доживуваат заканувачки соништа неколку недели пред да размислат за обид за самоубиство“, вели Мекнамара. Студија од 2022 година на 89 пациенти покажа дека 80 проценти од нив пријавиле изменети соништа во месеците пред нивниот обид за самоубиство. „Постои свет каде што на овие пациенти со висок ризик им се дава снимач на вештачка интелигенција за нивните соништа, кој ги следи и им сигнализира на нивните тимови за нега кога се во опасност. Но, тоа е далечна иднина во моментов. Ја имаме теоријата, но ни требаат големи студии за да ја поткрепиме“, заклучува тој.