Промовиран водич за истражувачко новинарство за новинари и студенти

2026-03-03 - 14:56

Истражувачкото новинарство постојано напредува, се менува и се приспособува на новите технолошки алатки, но во услови на информативен неред и намален простор за темелни истражувања во мејнстрим медиумите, потребата од јасни методи, принципи и професионални стандарди станува сè поизразена. Токму во овој контекст е преведен водичот „Вовед во истражувачкото новинарство“, издание на Глобална мрежа за истражувачко новинарство, преведен на македонски и на албански јазик од Центар за развој на медиуми. Дејан Георгиевски од Центарот за развој на медиуми посочи дека преводот произлегува од реална потреба за подобро разбирање на основите на оваа професија. „Овој прирачник е преведен затоа што се чуствува потреба, а таа е лоцирана и во самиот прирачник, за познавање на истражувачко новинарство. Нема доволно познавање што е истражувачко новинарство, кои се основни методи и принципи. Потребата посебно се чувствува кај традиционалните медиуми кои во голема мера се откажаа од истражувачко новинарство, а во главно со ваквиот вид истражување се занимаваат невладините и граѓанските организации“, рече Георгиевски, додавајќи дека една од целите е прирачникот да биде корисен и за студентите. Николија Апостолу од Глобалната мрежа за истражувачко новинарство нагласи дека алатките и контекстот во кој работат новинарите постојано се менуваат. „Интернет-безбедноста се менува, се развива и вештачката интелигенција, има нови бази на податоци за следење на парите. Секако, има поглавја за основите на новинарството, но има и делови за проверка на факти, бидејќи никој не нè учи како да го правиме тоа“, рече Апостолу, посочувајќи дека има интерес прирачникот да биде вклучен во студиските програми по новинарство. Д-р Јасна Бачовска – Недиќ од Факултетот за новинарство и односи со јавност при Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ истакна дека е потребна повеќе литература за истражувачко новинарство на македонски јазик. „После многу години, истражувачкото новинарство повторно е задолжителен предмет на факултетот, откако долго време беше изборен. Како општество имаме проблем со овој вид новинарство, сведоци сме дека Македонија падна на сите извештаи во однос на демократскиот капацитет“, рече таа. Недиќ додаде дека прирачникот може да им биде корисен и на студентите по политички науки, правни студии и односи со јавност, а не само на студентите по новинарство. Џелал Незири од Балканскиот институт за регионална соработка БИРЦ оцени дека е потребно на неколку години да се објавуваат унапредени прирачници. „Новинарство се менува на дневна основа, па треба барем на неколку години да се објавуваат унапредени прирачници, кои се добри не само за новите новинари и студенти, туку за сите нас“, рече Незири, посочувајќи дека во прирачникот има познати новинари кои раскажуваат како ги изработиле ствоите стории. Тамара Чаусидис од БИРН Македонија во своето обраќање изјави дека често постои нејасна перцепција за тоа што претставува истражувачко новинарство. „Тоа не е етикета. Многу поретко говориме за истражувачкото новинарство како процес со јасни чекори, ограничувања и одговорности. Храброста не е само кого ќе истражуваме, туку и како ќе истражуваме. Храброста е да чекаме да добиеме доказ повеќе, работите да се потврдат со документ. Храброста е во тоа да чекаме да добиеме доказ повеќе, да чекаме работоите да се потврдат со документ, и тоа звучи досадно, но често дисциплината на умот потфрла, губи пред нестрпливоста, ароганцијата“, рече Чаусидис. Таа додаде дека истражувачкиот новинар мора да тргне од претпоставката дека постои документ или доказ што може да ја потврди или негира одредена состојба. „Многу често под истражување подразбираме протечени документи и дојавени информации. Ако нешто се открие, тоа не значи дека е истражување“, истакна Чаусидис. Преводите, како и панел-дискусијата на која беше претставен водичот, се дел од проектот „Истражувачко новинарство за ерата на информативен неред“, финансиран од Европска Унија. Публикацијата е наменета за да придонесе кон подобрувањето на квалитетот и на одржливоста на истражувачкото новинарство во Северна Македонија, преку размена на знаења и вештини што ќе им помогнат на истражувачките новинари полесно да се справат со предизвиците што ги носи новото хаотични информативно опкружување, како и со идентификација на нови политики за поддршка на истражувачкото новинарство, вклучително и во мејнстрим медиумите.